وجوه تمایز شرکت های تجاری و مدنی در حقوق ایران

وجوه تمایز شرکت های تجاری و مدنی در حقوق ایرانهمان طور که می دانیم مبحث شرکت و ثبت شرکت از مباحث بسیار مهم در ارتباط با حقوق مدنی و تجاری می باشد. در عین حال شناخت کافی از مفهوم این مهم و آثار حقوقی و تعهدات ناشی از آن نیز، نیازمند شناخت ماهیت شرکت می باشد. در این مقاله به شناخت ماهیت حقوقی شرکت های تجاری و مدنی پرداخته و در ضمن مقایسه این دو مبحث از حیث کاربردی و همچنین حقوقی وجوه افتراق و همین طور ضوابط تمیز شرکت های تجاری و مدنی از یکدیگر مشخص می گردد.

شرکت تجاری (یا بازرگانی) شامل مجموعه ای از اشخاص حقیقی و یا حقوقی می باشد که در کنار یکدیگر فعالیت های تجاری را با هدف کسب سود انجام می دهند. علاوه بر این نوع شرکت، شرکت هایی نیز تحت عنوان مدنی وجود دارد که انگیزه و شیوه ی فعالیت آن ها تجارت نمی باشد و عملیات تجاری در آن انجام نمی شود.

در شرکت های بازرگانی یا تجاری به دلیل وجود شخصیت حقوقی جدا و مشخص، نماینده منافع قانونی شرکت بوده و مدیران آن شرکت نماینده و صاحبان سهام نمی باشند. این در حالی است که در شرکت های مدنی، مدیر نماینده شرکا می باشد و درک این تفاوت می تواند در اداره هر چه بهتر شرکت به مدیران و موسسان یاری رساند.

شرکت های تجاری و مدنی بر اساس ماهیت آن ها و همچنین  قوانین ایجادی آن ها دارای تفاوت هایی می باشند. در ادامه به این تفاوت ها به صورت موضوعات مجزا اشاره کرده و به توضیح آن ها خواهیم پرداخت.

وجوه تمایز شرکت های تجاری و مدنی در حقوق ایران

 

تفاوت در هدف

هدف شرکت های تجاری، اقتصادی بوده و تمامی افراد در جهت کسب سود بیشتر فعالیت می نمایند ولی هدف شرکت مدنی الزاما همیشه اقتصادی نمی باشد!

 

ثبت شرکت

در مورد ثبت شرکت مدنی بر اساس ماده 571 ق. یک شرکت شامل مجموعه ای از حقوق مالکین متعدد در شی ء واحد به نحو اشاعه می باشد. این بدان معناست که تعداد شرکای شرکت باید حداقل 2 نفر باشد.این مفهوم ناظر بر اشاعه اموال مابین چند نفر است. اثری که از طریق عقد بیع، هبه، صلح و شاید وصیت ممکن است ایجاد شود و همچنین شرکا در این شرکت به جای پیدا کردن حقوق در شی ء واحد امکان دارد مشترکاَ در کلیه اموال، دارایی و سود و دیگر موارد دارای حقوق و مزایا شوند.

ثبت شرکت تجاری یا بازرگانی به دو نوع شرکت تجاری سهامی خاص (ثبت شرکت سهامی خاص) و شرکت تجاری با مسئولیت محدود امکان پذیر است. با تاسیس و ثبت شرکت تجاری و ایجاد یک شخصیت حقوقی فرضی برای آن شرکت، مساله ی تابعیت این شخصیت حقوقی مطرح می شود که در بسیاری از دعاوی تجاری بین المللی این مورد از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

 

تفاوت در ماهیت

هر دوی شرکت های تجاری و مدنی دارای ماهیت قرار دادی میباشند. در شرکت های تجاری، شرکت با ترکیب سرمایه های کلی و جمعی و آورده های جزئی اصالت خود را از دست خواهد داد و در این نوع شرکت تمامی شرکا این را می پذیرند که مالکیت خصوصی نداشته و به مالکیت اشتراکی تبدیل شود و از آن جایی که دارای شخصیت حقوقی مستقل می باشد، نتایج حقوقی آن نیز خاص و منجصر به فرد است  این در حالی است که ذات شرکت های مدنی ایجاد اشاعه در مالکیت می باشد.

 

تفاوت در ماهیت حقوقی سهم شرکت

در شرکت های تجاری، سهم الشرکه می تواند تبدبل به سرمایه نقدی گردد. این بدان معنا می باشد که ماهیت سرمایه شرکا قابل تغییر است. زیرا آورده شرکا جدا از دارایی آنها جدا نمی باشد و در نتیجه به دارایی شخصی ضمیمه می گردد. در این مورد، رابطه هر کدام از شرکا و صاحبان سهم در شرکت، با توجه به میزان سرمایه ای که آنها گذاشته اند، از سود و منافع حاصل می گردد.

اما در شرکت های مدنی چنین نیست و سهام هر یک از شرکا در شرکت مدنی در مالکیت خود آنها  است به این صورت که با تشکیل شرکت، اصالت حقوقی آن از دست نمی رود. به این ترتیب، دقیقا همان حقوقی که در مالکیت شرکای شرکت می باشد، دارای مالکیت مشاع نیز است.

 

تفاوت از حیث شخصیت حقوقی

براساس ماده ۵۷۶ قانون مدنی در قانون ایران، تمامی شرکا اختیار تنظیم قرارداد را دارند و در این قرارداد طریقه ی اداره اموال آن شرکت مشخص می شود، ولی شخصیت حقوقی برای آن شرکت تعیین نمی شود. چرا که تاسیس شرکت مدنی از کشور فرانسه آغاز شده است و قانون این کشور هیچ شخصیتی برای شرکت های مدنی ندارد، به همین دلیل این موضوع به کشور های دیگر نیز تعمیم یافته است. و این موضوع باعث دشوار شدن در نظر گرفتن شخصیت حقوقی برای شرکت های مدنی دشوار می شود. البته بر اساس قانون 583 قانون تجارت شرکت های بازرگانی و یا تجاری، شخصیت حقوقی را دارا می باشند.

 

تفاوت در وضعیت حقوقی تصرفات شریک

در شرکت های مدنی در قانون ایران، تصرفات شریک، بر اساس مالکیت مشاع صورت می پذیرد که به دو نوع تصرف تبدیل می گردد:

  • تصرفات مادی
  • تصرفات حقوقی

در نوع تصرفات حقوقی هر کدام از شرکا این اختیار را دارند که بدون رضایت سایر شرکا، عین سهم الشرکه خود را به صورت جزئی و یا کلی به شخص ثالث انتقال دهند. در حالی که در شرکت های تجاری یا بازرگانی، نقل و انتقال سهام آن شرکت فقط از طریق تشریفات قانونی ممکن است.

 

تفاوت در نمایندگی

تفاوت در نمایندگی شرکت های تجاری و مدنی به این صورت است که در شرکت های تجاری به این دلیل که دارای شخصیت حقوقی مجزا می باشد، نماینده منافع قانونی شرکت بوده و مدیران آن شرکت نماینده و صاحبان سهام آن شرکت نیستند. در واقع این بدان معناست که مدیران شرکت های تجاری فقط و فقط نماینده شخص حقوقی می باشند که با نام و به‏ حساب شخص حقوقی عمل می نمایند. ولی در شرکت های مدنی این گونه نیست و مدیر به عنوان نماینده شرکا محسوب می گردد. در صورتی که شرکت مدنی دارای مدیر نباشد، هر نوع تصرف حقوقی و مادی فقط در صورت رضایت تمامی شرکا ی آن شرکت ممکن است و هر تغییری در حدود اختیارات مدیر شرکت و یا تعیین مدیر جدید، تنها با موفقیت آن ها امکان پذیر است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *